Nomade
Educatie
Kort gezegd
- Mens & Maatschappij is een leergebied in de onderbouw van het voortgezet onderwijs.
- Aardrijkskunde, geschiedenis en economie worden samen gegeven, vaak met burgerschap als rode draad.
- Leerlingen zien zo meer verbanden, en hebben minder losse vakken en leraren.
- Je bouwt het thematisch of chronologisch op. Wat past, hangt af van het niveau.
Wat is Mens & Maatschappij?
Mens & Maatschappij (ook geschreven als mens en maatschappij, afgekort M&M) is een leergebied in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Het is geen nieuw schoolvak met eigen inhoud, maar een manier om bestaande vakken samen te brengen. Leerlingen bestuderen de wereld niet per vak, maar als één geheel: hoe mensen leven, hoe de samenleving werkt en hoe die zo is geworden.
De naam komt uit de kerndoelen voor de onderbouw. Daarin is Mens en maatschappij een van de leergebieden, naast bijvoorbeeld Mens en natuur en Kunst en cultuur. De kerndoelen beschrijven wat leerlingen moeten leren, maar niet in welke vakken. Een school mag de stof dus verdelen over losse vakken of samenbrengen in één leergebied.
Welke vakken vallen eronder?
Meestal gaat het om drie vakken, met een vierde als rode draad:
- Aardrijkskunde: waar dingen gebeuren, en waarom daar. Landschap, klimaat, bevolking en verbanden tussen gebieden.
- Geschiedenis: hoe de wereld zo geworden is. Tijdvakken, oorzaak en gevolg, en het verschil tussen toen en nu.
- Economie: hoe mensen keuzes maken met schaarse middelen. Consumeren, werken, handel en geld.
- Burgerschap: hoe je meedoet in een democratische samenleving. Dat komt in alle drie de vakken terug.
Sommige scholen voegen er ook onderdelen van maatschappijleer of levensbeschouwing aan toe. Dat verschilt per school. Het verschil met losse vakken in het kort:
Losse vakken
Elk vak heeft een eigen leraar, methode en toets. Verbanden tussen de vakken moet de leerling vooral zelf leggen.
Mens & Maatschappij
Eén vak, vaak één leraar per klas. Een onderwerp als handel of migratie wordt vanuit alle vakken tegelijk bekeken.
Let op: niet elke school die "M&M" op het rooster zet, integreert de vakken ook echt. Soms worden drie losse methodes simpelweg achter elkaar gegeven onder één naam. Het verschil merk je in de les: zien leerlingen hoe geschiedenis, aardrijkskunde en economie in één vraagstuk samenkomen, of wisselen ze alleen van hoofdstuk?
Waarom kiezen scholen voor Mens & Maatschappij?
De redenen verschillen per school, maar deze komen het vaakst terug:
- De wereld houdt zich niet aan vakgrenzen. Klimaatverandering, migratie of een economische crisis begrijp je pas echt als je ruimte, tijd en geld samen bekijkt.
- Minder versnippering in de brugklas. Een brugklasser die van groep 8 komt, krijgt ineens veel nieuwe vakken en leraren. Eén vak in plaats van drie geeft rust en een sterkere band met de leraar.
- Aansluiting op de basisschool. Op de basisschool werken leerlingen vaak al met wereldoriëntatie, waarin deze vakken ook samen worden aangeboden.
- Een natuurlijke plek voor burgerschap. Maatschappelijke vraagstukken en dilemma's passen vanzelf in een vak dat over de samenleving gaat.
Klimaat, migratie of een crisis begrijp je pas als je ruimte, tijd en geld samen bekijkt.
Twee manieren om het vak op te bouwen
Wie Mens & Maatschappij geïntegreerd geeft, moet een keuze maken: wat is de rode draad? In de praktijk zie je twee aanpakken.
Thematisch
De stof is geordend rond herkenbare thema's, zoals Nederland, consumptie, globalisering of duurzaamheid. Leerlingen vertrekken vanuit hun eigen leefwereld en zoomen stap voor stap uit. Overzichtelijk en direct toepasbaar, en daarom vaak sterk in het vmbo.
Chronologisch
De stof volgt de tijd, met geschiedenis als ruggengraat. Per tijdvak komen aardrijkskunde en economie aan bod. Zo ontstaat één doorlopend verhaal, met veel ruimte voor analyse. Dat past goed bij havo en vwo.
Geen van beide is beter. Wel is het verstandig dat de aanpak past bij het niveau van je leerlingen. Lees meer over die afweging in Een methode Mens & Maatschappij kiezen.
Wat het vraagt van een sectie
Overstappen op Mens & Maatschappij is meer dan een nieuwe methode bestellen. Houd rekening met deze punten:
- Leraren geven stof buiten hun eigen vak
Een geschiedenisleraar legt ook klimaatzones uit. Heldere handleidingen en een korte training helpen daarbij.
- Samenwerken in de sectie
Leraren met verschillende vakachtergronden plannen en toetsen samen. Dat kost in het begin tijd, maar levert vaak juist een sterkere sectie op.
- De overgang naar de bovenbouw
Daar kiezen leerlingen weer voor losse vakken. Zorg dat ze de begrippen en vaardigheden van elk vak herkennen, zodat ze een goede profielkeuze kunnen maken.
- Rooster en toetsing
Spreek af hoeveel uur het vak krijgt en hoe je cijfers geeft: per vak, of voor het leergebied als geheel.
Mens & Maatschappij en burgerschap
Scholen hebben een wettelijke opdracht om burgerschap te bevorderen. Die opdracht is in 2021 aangescherpt: scholen moeten doelgericht en samenhangend werken aan de basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Burgerschap is een opdracht voor de hele school, maar Mens & Maatschappij is er een logische plek voor. Het vak gaat immers over hoe de samenleving werkt en hoe je daarin meedoet.
Het werkt het best als burgerschap niet één los hoofdstuk is, maar steeds terugkomt: in casussen, dilemma's en opdrachten waarin leerlingen een eigen standpunt vormen.
Zo doet Nomade het
Eén verhaal, met een eigen aanpak per niveau
In Nomade vormen aardrijkskunde, geschiedenis, economie en burgerschap één verhaal. Thematisch voor het vmbo, chronologisch voor havo en vwo. Elke editie bestaat ook in het Engels voor het tweetalig onderwijs.
Veelgestelde vragen
Is Mens & Maatschappij hetzelfde als maatschappijleer?
Nee. Maatschappijleer is een apart vak in de bovenbouw. Mens & Maatschappij is een leergebied in de onderbouw waarin aardrijkskunde, geschiedenis en economie samenkomen. Burgerschap en maatschappelijke vraagstukken spelen in beide een rol.
Is Mens & Maatschappij een examenvak?
In de onderbouw niet. In de bovenbouw kiezen leerlingen meestal weer voor losse vakken zoals aardrijkskunde, geschiedenis en economie. Een goede methode voor Mens & Maatschappij houdt daarom de begrippen en vaardigheden van die vakken herkenbaar.
Kun je met één leerjaar beginnen?
Ja. Veel scholen starten met Mens & Maatschappij in de brugklas en breiden het daarna leerjaar voor leerjaar uit. Zo bouwt de sectie ervaring op en loopt de overstap geleidelijk.
